Termomodernizacja to modernizacja budynku mająca na celu ograniczenie strat ciepła. Prawidłowo wykonane prace zwiększają efektywność energetyczną obiektu, co przekłada się na niższe rachunki i wyższy komfort mieszkańców.
Obecnie każdy modernizowany budynek musi spełniać określone prawem normy izolacyjności. Ich dotrzymanie jest niezbędne, aby ubiegać się o wsparcie finansowe, takie jak granty z BGK czy dotacje z programu „Czyste Powietrze”. Szczegółowe wymogi techniczne w tym zakresie reguluje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych budynków jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z dnia 12 kwietnia 2002 r. (Dz.U.2022.1225 t.j. z dnia 2022.06.09 z późn. zm.)
Na efektywność energetyczną budynku wpływa wielkość strat ciepła. Występują one w wyniku: wad konstrukcyjnych, błędów projektowych, wykorzystanie słabej jakości materiałów oraz słabym stanem technicznym budynku wynikającego z wieku budynku.
Głównymi drogami ucieczki ciepła z budynku są:
Okna i drzwi,
Wentylacja,
Pionowe przegrody zewnętrzne,
Dach,
Podłoga na gruncie,
Mostki termiczne (cieplne)
Sposoby modernizacji poszczególnych elementów składowych budynku:
Modernizacja stolarki okiennej i drzwiowej
Starty ciepła przez stolarkę okienną są liczone na poziomie 10% - 15%. Przy oknach w bardzo słabym stanie technicznym straty ciepła są znacznie wyższe. Aby ograniczyć ucieczkę ciepła należy wymienić stolarkę okienną. Przy wyborze okien należy wziąć pod uwagę współczynnik przenikania ciepła dla całego okna (szyba z ramą). Maksymalny współczynnik przenikania ciepła dla okien zgodnie z WT 2021 (aktualizacja ww. Rozporządzenia) wynosi 0,9 W/m2K. Im niższa wartość współczynnika tym okno ma lepsze właściwości cieplne i jest bardziej energooszczędne. W celu poprawienia parametrów termicznych okien można zastosować zewnętrzne osłony przeciwsłoneczne. Latem powodują odbijanie promieniowania słonecznego zapobiegając przegrzewaniu się pomieszczenia mieszkalnego, dzięki czemu budynek nie potrzebuje energii na jego chłodzenie. Zimą natomiast między osłoną przeciwsłoneczną a szybą tworzy się dodatkowa przestrzeń termoizolacyjna. Zaleca się również ciepły montaż okna, który prowadzi do zmniejszenia strat ciepła na styku ościeżnic z murem. W wyniku takiego typu montażu okno montowane jest w warstwie izolacji przegrody zewnętrznej oraz zabezpieczone są odpowiednią izolacją chroniącą przed działaniem wody. Przy tradycyjnym montażu okien w warstwie konstrukcyjnej przegrody warto zastosować ciepły parapet. Jest to profil podokienny, który ma za zadanie izolować miejsce styku okna z murem, czyli w miejscu, gdzie zwykle tworzą się mostki termiczne. Zaleca się również zastosowanie taśm szczelnego montażu:
Taśma paroszczelna (wewnętrzna) – chroni przed wnikaniem wilgoci znajdującej się w pomieszczeniu do warstwy izolacji okiennej
Taśma ościeżnicowa (środkowa) – zapewnia skuteczną izolację akustyczną, termiczną, hydrologiczną i szczelność powietrzną.
Taśma paroprzepuszczalna (zewnętrzna) – chroni przed wnikaniem wilgoci z zewnątrz do pomieszczenia.
Obok stolarki okiennej ważnym elementem, na który należy zwrócić uwagę przy termomodernizacji budynku jest wymiana stolarki drzwiowej. Drzwi zewnętrzne powinny charakteryzować się wysoką izolacyjnością termiczną i niskim współczynnikiem przenikania ciepła (U) poniżej 1,3 W/m2K (wymagania zawarte w WT 2021). Czynnikiem decydującym na wartość współczynnik U jest materiał, z którego są wykonane. Wypełnienie drzwi wykonuje się z izolacji termicznej i akustycznej np. wełny mineralnej, styropianu, bezfreonowej pianki poliuretanowej. Skrzydło drzwi energooszczędnych wykonywane są z aluminium, drewna, PCV, kompozytu. Zaleca się również, podobnie jak przy wymianie stolarki okiennej ciepły montaż drzwi, który dzięki osadzeniu drzwi w warstwie izolacyjnej gwarantuje ograniczenie powstawania mostków termicznych i zmniejsza straty ciepła.
Termomodernizacja ścian
Szacuje się, że zaizolowanie wszystkich przegród budowalnych budynku pozwala zaoszczędzić około 60% energii. Ocieplenie przegród zwiększa komfort użytkowania pomieszczeń użytkowych na skutek podwyższenia temperatury ścian od ich wewnętrznej strony oraz ogranicza możliwość skraplania się pary wodnej, co eliminuje pojawienie się grzybów i pleśni. Cechą fizyczną materiału izolacyjnego, który określi jego zdolność do izolowania ciepła jest wartość współczynnika przewodzenia ciepła λ (lambda). Współczynnik ten zależy głównie od gęstości i wilgotności materiału.
Przykłady materiałów izolacyjnych stosowanych do docieplenia przegród:
Polistyren ekspandowany (styropian – EPS)
Pianka polistyrenowa (XPS)
Sztywna pianka poliuretanowa (PUR)
Pianka Poliizocyjanurowa (PIR)
Pianka fenolowa (PF)
Szkło komórkowe (CG)
Wełna mineralna (skalna i szklana – MW)
Aerożele
Próżniowe panele izolacyjne (VIP)
Najskuteczniejszym sposobem jest docieplenie przegród od zewnątrz:
skuteczniej eliminuje mostki cieplne, zapewniając jednocześnie równomierne warunki izolacyjne,
poprawia właściwości cieplne ściany,
niweluje nieszczelności w ścianie i poprawia estetykę budynku,
nie zakłóca użytkowania pomieszczeń i nie zmniejsza ich powierzchni.
Występują również trudniejsze przypadki np. budynki zabytkowe, gdzie nie ma zgody konserwatora zabytków na docieplenie budynku z zewnątrz. Wówczas stosuje się docieplenie od wewnątrz, które jest mniej korzystne ze względu na możliwość wykraplania się wilgoci wewnątrz przegrody. Zaleca się stosowanie tej metody termoizolacji wyłącznie w ostatecznych przypadkach. Najczęściej spotykanymi metodami na docieplenie przegrody od wewnątrz jest:
metoda lekka mokra (BSO)
metoda lekka sucha
metoda ciężka mokra
Termomodernizacja stropów
Izolacja akustyczna stropów międzykondygnacyjnych.
Materiały stosowane do wykonania warstwy izolacji akustycznej powinny charakteryzować się wysoką sztywnością dynamiczną. Z tego powodu nie powinno się stosować styropianu (EPS) oraz polistyrenu ekstrudowanego (XPS). Przykładowe materiały do zastosowania: wełna mineralna (skalna lub szklana), styropian akustyczny (EPS-T)
Izolacja stropów nad przestrzenią nieogrzewaną
Izolacja stropów nad przestrzenią nieogrzewaną jest najlepszym sposobem zapobiegania strat ciepła przez strop nad przestrzenią nieogrzewaną. Warstwa izolacji może zostać nieosłonięta, może zostać przykryta folią lub pokryta tynkiem. Przykładowe materiały do zastosowania: styropian EPS, styropian grafitowy, wełna mineralna (skalna lub szklana), pianka poliuretanowa, płyty PIR.
Podłogi na gruncie
Materiały wykorzystywane do ocieplania podłogi muszą przede wszystkim charakteryzować się wytrzymałością na ściskanie oraz odpornością na działanie wilgoci. Przykładowe materiały do zastosowania: styropian EPS, styrodur XPS, płyty PIR/PUR. Należy pamiętać o zastosowaniu izolacji przeciwwilgociowej (przeciwwodnej). Docieplenie podłogi na gruncie bez usuwania starych warstw izolacji ma ekonomiczne uzasadnione, natomiast dołożenie kolejnej warstwy ocieplenia może znacznie zmniejszyć wysokość pomieszczenia, co spowoduje konieczność skrócenia drzwi znajdujących się w pomieszczeniu. Przed wykonaniem takiej modernizacji należy wykonać ekspertyzę czy istniejąca podłoga może przenieść obciążenia związane z nowymi warstwami podłogowymi. W przypadku gdy nie ma możliwości pozostawienia warstw istniejącej podłogi na gruncie, należy je usunąć i wykonać nową posadzkę. Podczas ponownego układania podłogi należy wymienić lub naprawić starą izolację lub naprawić starą izolację poziomą podłogi chroniącą budynek przed wilgocią z gruntu.
Dachy i stropodachy
Przy modernizacji dachu i stropodachu należy wziąć pod uwagę następujące czynniki:
wytrzymałość konstrukcji na dodatkowe obciążenia,
wytrzymałość wierzchniej warstwy dachu wynikająca z obciążeń wiatrem, śniegiem lub ze względów użytkowych (wejście na dach, poruszanie się pojazdów),
wymiary pozwalające na izolację o ograniczonej grubości,
zapewnienie odpowiednich warunków cieplno-wilgotnościowych, w tym związanych z dyfuzją pary wodnej.
Najczęściej stosowaną metodą docieplenie stropodachu wentylowanego jest wypełnienie przestrzeni granulatem wełny mineralnej skalnej, szklanej lub celulozowej. Materiał wprowadzany jest do przestrzeni przy użyciu specjalnego sprzętu pneumatycznego.
W przypadku stropodachu pełnego (niewentylowany) dobór materiału w dużej mierze zależy od dostępu do dachu (okazjonalne przebywanie podczas napraw, dopuszczający warunkowy dostęp, przeznaczone do przebywania ludzi). Gdy modernizacja nie ma wpływu na sposób użytkowania dachu prace należy rozpocząć od usunięcia starej warstwy docieplenia i przeprowadzenia remontu począwszy od warstwy konstrukcyjnej.
Do ocieplenia poddasza nieużytkowego stosuje się kilka warstw materiału izolacyjnego układanego bezpośrednio na strop pod poddaszem nieogrzewanym. Najczęściej wykorzystywanym materiałem jest: wełna mineralna, styropian, pianka poliuretanowa. Płyty wykorzystywane do tego typu izolacji nie wymagają stosowania dodatkowych obróbek wykończeniowych.
Do ocieplenia dachu nad poddaszem użytkowym stosuje się zwykle wełnę mineralną, piankę poliuretanową lub styropian. Materiał termoizolacyjny można ułożyć nad krokwiami, między lub pod krokwiami. Do wykończenia można zastosować płyty karton-gipsowe.
Mostki termiczne (cieplne) – to zaburzenie przepływu ciepła przez przegrodę. Występują tam, gdzie jest miejscowe zmniejszenia grubości warstwy izolacji, zastosowano materiał o wyższej przewodności cieplnej lub w miejscach o różnej wielkości pola powierzchni wewnątrz i na zewnątrz części budynku (naroża). Opór ciepła w takim miejscu jest znacznie mniejszy niż w pozostałych częściach przegrody. Mostki powodują miejscowe zwiększenie strat ciepła, skraplanie pary wodnej na powierzchni przegród budowlanych oraz możliwość powstawania grzybów i pleśni. Są to np. ościeża okienne, płyty balkonowe, daszki, połączenia stropów. Aby uniknąć pojawienia się mostków cieplnych należy zachować ciągłość izolacji.
Podstawowym celem termomodernizacji jest zmniejszenie strat ciepła. Ocieplenie budynku, które jest jednym z działań termomodernizacyjnych ma na celu obniżenie współczynnika przenikania ciepła istniejącej przegrody do wartości odpowiadającej co najmniej wymaganiom maksymalnych współczynników określonych w Warunkach Technicznych, które obowiązują od 31 grudnia 2020 roku. Osiągnięcie wymaganej wartości współczynnika przenikania ciepła możliwe jest przez zastosowanie odpowiedniej grubości materiału izolacyjnego.
Dla oszacowania grubości izolacji można skorzystać z ogólnodostępnego kalkulatora grubości izolacji zamieszczonego na stronie: