Miejski plan adaptacji do zmian klimatu (MPA) to dokument o charakterze strategiczno-wdrożeniowym, który pozwala samorządom zidentyfikować zagrożenia wywołane zmianami klimatu oraz wdrożyć działania ochronne. MPA zwiększają świadomość mieszkańców w kwestii zmian klimatycznych, poprawia poziom bezpieczeństwa oraz jakość życia mieszkańców miast. Zgodnie z ustawą Prawo Ochrony Środowiska (POŚ) (Dz.U.2025.647 t.j. z dnia 2025.05.19 z późn. zm.) miasta o liczbie mieszkańców wynoszącej równo 20 tysięcy lub większej (zgodnie z danymi statystycznymi dotyczącymi ludności wg stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedniego ogłoszonymi przez GUS) mają obowiązek sporządzić miejski plan adaptacji do 2 stycznia 2028 roku.
Zgodnie z nowelizacją POŚ, Miejski Plan Adaptacji powinien zawierać co najmniej:
część analityczną w tym:
analizę zjawisk meteorologicznych i hydrologicznych w mieście oraz ich pochodnych,
scenariusze zmian klimatu,
opis głównych zagrożeń klimatycznych dla miasta wynikających z analizy i scenariuszy, o których mowa powyżej,
ocenę wrażliwości miasta na zmiany klimatu,
ocenę potencjału adaptacyjnego miasta do zmian klimatu,
analizę podatności miasta na zmiany klimatu,
analizę ryzyka związanego ze zmianami klimatu i szans wynikających z tych zmian dla miasta;
koncepcję zazielenienia miasta, w tym zwiększenia powierzchni terenów zieleni i zadrzewień;
koncepcję zagospodarowania na terenie miasta wód opadowych i roztopowych będących skutkiem opadów atmosferycznych;
zbiór danych przestrzennych, w tym część graficzną zawierającą przedstawienie wyników analiz;
część programową:
szczegółowe cele planu wraz z miernikami monitorowania skuteczności osiągania celów,
działania adaptacyjne do zmian klimatu wraz z opisem tych działań, wskaźnikami monitorowania skuteczności wdrażania tych działań oraz harmonogramem rzeczowo-finansowym t5ych działań,
wskazanie podmiotów i organów biorących udział w sporządzaniu planu sposobów ich włączenia w sporządzenie tego planu;
wskazanie sposobu wdrażania planu, w tym:
wskazanie podmiotów i organów odpowiedzialnych za wdrażanie działań adaptacyjnych do zmian klimatu,
zasady monitorowania skuteczności osiągania szczegółowych celów planu z wykorzystaniem mierników monitorowania oraz wdrażania działań adaptacyjnych do zmian klimatu z wykorzystaniem wskaźników monitorowania,
Wnioski i rekomendacje.
Ministerstwo Środowiska w „Podręczniku adaptacji dla miast - wytyczne do przygotowania Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu” wraz z jego aktualizacją, określiło metodologię sporządzania MPA. W ramach projektu realizowanego ze środków Programu Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 pn. „Opracowanie planów adaptacji do zmian klimatu w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców” dla 44 polskich miast zespół ekspertów wykonał stosowną dokumentację, łącznie z przeprowadzeniem wymaganej prawem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Jest to baza dobrych praktyk, z której można skorzystać przy prowadzeniu analogicznych prac w innych miastach.
W ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko należy określić wpływ przedsięwzięcia na klimat oraz podatność (uwzględniającą narażenie oraz odporność) danego przedsięwzięcia na zmiany klimatu. Dzięki temu można zapobiec ewentualnym negatywnym skutkom oddziaływania na środowisko.
Proponowane działania usprawnią także niektóre procesy administracyjne i przełożą się na możliwość pozyskania przez samorządy większych środków finansowych na poprawę jakości powietrza oraz zwiększenie odporności miast na zmiany klimatu.
Mieszkańcy miasta, dla którego przygotowywany jest MPA mają realny wpływ na przebieg realizacji dokumentu. Głos społeczeństwa jest istotny już na etapie powoływania zespołu, który będzie tworzył MPA. Przy wyborze opcji adaptacji istotne jest kryterium akceptowalności przez mieszkańców, ponieważ działania w ramach MPA ma zadowalać mieszkańców danego regionu i dawać pewność zaspokojenia ich potrzeb, polepszenia warunków ich życia i bezpieczeństwa w razie wystąpienia zjawisk wywołanych zmianami klimatu. Na każdym etapie tworzenia MPA oraz wymaganej prognozy oddziaływania na środowisko są prowadzone konsultacje społeczne w wymiarze minimum 21 dni. Konsultacje społeczne mogą być prowadzone w formie spotkania z mieszkańcami, debaty publicznej z udziałem ekspertów, ankiet lub bezpośredniego zgłoszenia uwag od poszczególnego mieszkańca. Samorząd musi odnieść się do wszystkich złożonych uwag i wątpliwości.
Co realnie zmieni MPA w życiu mieszkańców?
Zielono-błękitna infrastruktura w mieście - projekty, które wykorzystują sieć przyrodniczych powiązań, wpływających pozytywnie zarówno na warunki życia w mieście, jak i funkcjonowanie w nim środowiska przyrodniczego, obejmujące tereny zieleni jak parki, skwery, zieleńce, oraz miejskie zasoby wodne jak rzeki, strumyki rowy, jeziora czy zbiorniki). Środowisko przyrodnicze w otoczeniu mieszkańców stanie się bardziej bioróżnorodne. Powstaną parki kieszonkowe, społeczne ogrody, miejsca przyjazne dla odpoczynku i rekreacji.
Działania dotyczące rozszczelnienia powierzchni nieprzepuszczalnych i zwiększenia retencji wód w mieście (zmiana podłoża na przepuszczalne i półprzepuszczalne, budowa i modernizacja zbiorników retencyjnych w obrębie miasta). Oznacza to m. in. „odbetonowanie” powierzchni. Powierzchnie betonowe skwerów i rynków zostaną zastąpione, trawnikami, nasadzeniami, roślinami ozdobnymi, drzewami.
Rozbudowę i modernizację kanalizacji deszczowej (inwestycje w tzw. infrastrukturę szarą – podziemną). Są to m. in. działania związane ze skutecznym odprowadzaniem deszczówki a także możliwość jej wykorzystania.
Stworzenie oraz rozbudowę miejskiego systemu monitoringu zagrożeń oraz wczesnego ostrzegania przed zagrożeniami, co przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa mieszkańców (sprawna ewakuacja, punkty zbiórki) oraz zmniejszenia ryzyka oddziaływania zdarzeń meteorologicznych o dużej intensywności (możliwość efektywnego przygotowania się mieszkańców na zjawiska ekstremalne np. zabezpieczenia swoich nieruchomości i dobytku).
Inwestycję w infrastrukturę przeciwpowodziową (rozbudowa wałów przeciwpowodziowych lub polderów zalewowych).
Zakup specjalistycznego sprzętu, wykorzystywanego w akacjach ratowniczych oraz przy usuwaniu skutków nadzwyczajnych zagrożeń (doposażenie służb miejskich lub jednostek ochotniczej straży pożarnej czy wodnego pogotowia ratunkowego w specjalistyczny sprzęt ratowniczy np. samochody pożarnicze, łodzie lub innego rodzaju sprzęt np. mobilne wały przeciwpowodziowe).
Podsumowując MPA to nie tylko dokument urzędowy i ustawowy wymóg. MPA ma na celu podnieść świadomość mieszkańców w zakresie zmian klimatycznych i zagrożeń z nim związanych, zapobiec zniszczeniom przez ekstremalne zjawiska wywołane zmianami klimatu. MPA jest dokumentem dającym poczucie bezpieczeństwa mieszkańcom i ich rodzin w razie wystąpienia zjawisk ekstremenalnych, ma chronić ich dobytek i dawać pomoc. Dodatkowo działania te korzystniej zmieniają otoczenie sprawiając, że miasto staje się bardziej naturalne, przyjazne i zdrowsze.